Sốt xuất huyết ở trẻ em là một trong những vấn đề y tế đáng lo ngại tại Việt Nam, đặc biệt trong mùa mưa – thời điểm muỗi truyền bệnh phát triển mạnh. Do đặc điểm hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, trẻ nhỏ là đối tượng dễ mắc và dễ diễn tiến nặng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc trang bị kiến thức đúng đắn về triệu chứng sốt xuất huyết, biến chứng nguy hiểm và hướng chăm sóc phù hợp là cực kỳ cần thiết cho phụ huynh.
Trong bài viết dưới đây, bác sĩ Dung sẽ cung cấp thông tin y khoa chính xác và đầy đủ nhất về sốt xuất huyết ở trẻ, giúp phụ huynh chủ động trong việc phòng ngừa và chăm sóc con em mình.
1. Sốt xuất huyết là gì?
Sốt xuất huyết (Dengue Fever) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền từ người bệnh sang người lành qua trung gian muỗi Aedes aegypti – còn gọi là muỗi vằn. Có 4 tuýp virus Dengue khác nhau (DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4). Một người có thể mắc sốt xuất huyết nhiều lần nếu bị nhiễm các chủng khác nhau. Ở trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 10 tuổi, bệnh thường diễn biến âm thầm, nhưng có nguy cơ chuyển sang thể nặng như sốt xuất huyết Dengue nặng, sốc Dengue và xuất huyết tiêu hóa nếu không được phát hiện sớm.
2. Nguyên nhân và cơ chế lây truyền
Virus Dengue không lây trực tiếp từ người sang người mà lây qua vết đốt của muỗi cái Aedes đã mang mầm bệnh. Sau khi hút máu người bệnh, muỗi trở thành vật trung gian truyền virus cho người khác trong vòng vài ngày đến vài tuần.
Các yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh ở trẻ:
-
Môi trường sống ẩm thấp, nhiều ao tù nước đọng
-
Trẻ thường xuyên chơi ngoài trời, không có biện pháp phòng chống muỗi
-
Mùa mưa, khí hậu nóng ẩm thuận lợi cho muỗi sinh sôi.
3. Triệu chứng sốt xuất huyết ở trẻ em
Giai đoạn 1: Giai đoạn sốt (từ 1 – 3 ngày đầu)
-
Sốt cao đột ngột > 38.5°C, khó hạ
-
Đau đầu, mệt mỏi, chán ăn
-
Đau nhức cơ, khớp hoặc sau hốc mắt
-
Da nóng, mắt đỏ, mặt bừng
Trẻ thường không có dấu hiệu đặc hiệu, dễ nhầm với sốt siêu vi thông thường. Đây là giai đoạn virus Dengue tăng sinh mạnh trong máu.
Giai đoạn 2: Giai đoạn nguy hiểm (từ ngày thứ 3 – 7)
-
Sốt bắt đầu giảm hoặc hết sốt – giai đoạn dễ bị chủ quan nhầm là hồi phục
-
Biểu hiện thoát huyết tương: trẻ mệt lả, tay chân lạnh, môi tím tái
-
Đau bụng vùng gan, nôn ói nhiều
-
Có thể xuất huyết dưới da (chấm đỏ, bầm tím), chảy máu cam, chảy máu chân răng
-
Nặng hơn có thể xuất huyết nội tạng, sốc Dengue (tụt huyết áp, mạch nhanh, khó đo huyết áp)
Đây là giai đoạn quan trọng cần theo dõi sát sao để xử trí kịp thời.
Giai đoạn 3: Giai đoạn hồi phục (sau ngày thứ 7)
-
Trẻ hết sốt, ăn uống khá hơn, tiểu nhiều hơn
-
Huyết động ổn định, các chỉ số máu cải thiện
-
Có thể xuất hiện nổi mẩn ngứa ngoài da khi hồi phục.
4. Biến chứng nguy hiểm của sốt xuất huyết ở trẻ
-
Sốc Dengue (sốc giảm thể tích tuần hoàn): là biến chứng nguy hiểm nhất, có thể gây tử vong nếu không được bù dịch kịp thời
-
Xuất huyết nội tạng: xuất huyết tiêu hóa, não, phổi…
-
Rối loạn đông máu: tiểu cầu giảm nghiêm trọng, kéo theo xuất huyết lan tỏa
-
Tổn thương gan, thận: tăng men gan, suy chức năng gan – thận
Những biến chứng này thường xuất hiện trong giai đoạn 2 của bệnh và cần can thiệp y tế cấp cứu chuyên sâu.
5. Chẩn đoán sốt xuất huyết ở trẻ
Để xác định chính xác trẻ có mắc sốt xuất huyết Dengue hay không, bác sĩ sẽ kết hợp giữa khai thác triệu chứng lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng đặc hiệu. Một số xét nghiệm quan trọng bao gồm:
-
Xét nghiệm công thức máu toàn phần: nhằm theo dõi diễn tiến của bệnh. Trong đó, tiểu cầu có xu hướng giảm dần, Hematocrit tăng do hiện tượng cô đặc máu, và số lượng bạch cầu giảm là những dấu hiệu điển hình gợi ý sốt xuất huyết.
-
Xét nghiệm Dengue NS1 antigen: là phương pháp chẩn đoán sớm, có khả năng phát hiện kháng nguyên virus Dengue ngay từ những ngày đầu tiên (trong vòng 5 ngày đầu kể từ khi khởi phát sốt). Đây là xét nghiệm có độ đặc hiệu cao, giúp bác sĩ đưa ra hướng xử trí kịp thời.
-
Xét nghiệm kháng thể IgM/IgG: được sử dụng để xác định giai đoạn nhiễm virus. Sự xuất hiện của IgM cho thấy tình trạng nhiễm cấp tính, trong khi IgG dương tính thường phản ánh bệnh đã diễn ra được vài ngày hoặc tái nhiễm với tuýp virus khác.
6. Điều trị sốt xuất huyết ở trẻ em
Hiện nay chưa có thuốc đặc trị virus Dengue, điều trị chủ yếu theo hướng hỗ trợ và theo dõi sát dấu hiệu cảnh báo.
Trẻ điều trị ngoại trú (thể nhẹ):
-
Theo dõi nhiệt độ, tiểu cầu, chỉ số huyết học
-
Uống nhiều nước, oresol, nước trái cây tươi
-
Dùng Paracetamol hạ sốt theo liều bác sĩ kê (không dùng Aspirin, Ibuprofen vì gây chảy máu)
-
Nghỉ ngơi, ăn nhẹ, dễ tiêu
-
Theo dõi dấu hiệu nặng: đau bụng nhiều, nôn liên tục, tay chân lạnh, lừ đừ, chảy máu bất thường
Trẻ điều trị nội trú (thể nặng hoặc có biến chứng):
-
Bù dịch truyền tĩnh mạch theo phác đồ Bộ Y tế
-
Theo dõi huyết áp, mạch, nước tiểu, xét nghiệm hàng ngày
-
Can thiệp điều trị sốc hoặc xuất huyết nếu xảy ra.
7. Cách phòng ngừa sốt xuất huyết cho trẻ
Phòng bệnh vẫn là giải pháp hiệu quả và kinh tế nhất. Phụ huynh nên áp dụng các biện pháp sau:
-
Diệt muỗi, lăng quăng/bọ gậy: đậy kín dụng cụ chứa nước, thau rửa bể nước định kỳ
-
Cho trẻ mặc quần áo dài tay, ngủ mùng kể cả ban ngày
-
Sử dụng kem chống muỗi phù hợp cho trẻ em
-
Giữ nhà cửa thoáng, sạch sẽ, không để nước đọng
-
Không tự ý phun hóa chất mà chưa có hướng dẫn của y tế.
Hiện nay, Việt Nam đã thử nghiệm vắc xin Dengue nhưng chưa được triển khai rộng rãi cho trẻ dưới 9 tuổi. Phòng muỗi đốt vẫn là biện pháp chính yếu.
8. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?
Trong quá trình theo dõi và chăm sóc trẻ bị sốt xuất huyết tại nhà, phụ huynh cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu cảnh báo sớm của tình trạng diễn tiến nặng. Khi phát hiện một trong những biểu hiện sau, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức:
-
Sốt cao liên tục trên 2 ngày, không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường
-
Trẻ bỏ bú, ăn uống kém, mệt mỏi, li bì hoặc ngủ gà, khó đánh thức
-
Nôn ói nhiều lần, đặc biệt kèm theo đau bụng dữ dội vùng hạ sườn phải (vùng gan)
-
Xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết như: chấm đỏ dưới da, bầm tím bất thường, chảy máu cam, chảy máu chân răng
-
Tay chân lạnh, vã mồ hôi, da nhợt nhạt, thở nhanh hoặc khó thở
-
Không đi tiểu trong vòng hơn 6 giờ, dấu hiệu cảnh báo mất nước và suy giảm tưới máu thận
Đặc biệt, phụ huynh tuyệt đối không được chủ quan khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ, bởi sốt xuất huyết có thể chuyển biến nặng rất nhanh
Sốt xuất huyết ở trẻ em là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Phụ huynh cần trang bị kiến thức đầy đủ, không tự ý dùng thuốc hạ sốt không phù hợp, đồng thời chủ động phòng ngừa bằng các biện pháp bảo vệ trẻ khỏi muỗi đốt. Trong mọi trường hợp nghi ngờ, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế uy tín để được khám, xét nghiệm và theo dõi kịp thời.
THÔNG TIN LIÊN HỆ
Fanpage: Dr Thùy Dung (Bác sĩ Dung)
Website: drthuydung.com
TikTok: Dr Thuỳ Dung
Youtube: Dr Thuỳ Dung